STARE RECEPTURY KULINARNE, KSIĘGI, ARTYKUŁY, STARODRUKI, RĘKOPISY - przepisy i receptury - grill, BBQ, wędzonki, ruszt, rożno, oraz budowa wędzarnia, grill oraz ogrodowy piec do pizzy - Chef Paul - spiżarnia, domowe przetwory, dziczyzna, dania z grilla, wędzenie, nalewki i wina, stare receptury i przepisy kucharskie


		ROZPRAWA O MIĘSIWACH takimż ich wszelakim przyrządzaniu według przepisów polskich z XVIII wieku

		Grillowanie na miodowo Artykuł z kwartalnika Konfrater # 1
		Święta Wielkiej Nocy - polskie tradycje w kuchni Artykuł z kwartalnika Konfrater # 2

smaki mojego dziciństwa
z młodszym bratem		... urodziłem się na poznańskiej Wildzie, ... (w moim mieście mówią na takich "wildeckie wybij okno"), ... większość przepisów pochodzi z Poznania i Chodzieży.
	Regionalne z Chodzieży ... Wielkopolska przepisy pochodzą z kulinarnych archiwów rodzinnych autorem większości, był mój dziadek (zdun z zawodu). Chleb żytni pytlowy: Wsypać do dzieży jeden kg spytlowanej mąki i rozrobić letnią serwatką lub kwaśnym mlekiem zmieszanym z letnią wodą w stosunku 1:1) i drożdżami piekarskimi (25 gramów drożdży na 1 litr płynu) . Rozczyn powinien być rzadki. Posypać cienko wierzch rozczynu mąką, przykryć i odstawić w ciepłe miejsce na około 8 godzin do skwaśnienia, (rozczyn jest dobry kiedy posypana na wierzchu mąka w niego wsiąkła). Do rozczynu dodać dwa i pół kg mąki i rozmieszać z resztą płynu, ( do tej ilości mąki ilość płynu powinna w sumie wynosić trochę ponad jeden litr). Szybko wygniatać i miesić ciasto przez około pół godziny, aż ciasto będzie ciągliwe i nie będzie się przyklejało do palców. Wyłożyć ciasto na stolnicę i uformować bochenki (na jedno-kilogramowy bochenek potrzeba 1200 gramów ciasta, ponieważ 1/5 wagi odparuje w piecu). Uformowane bochenki nakryć wilgotnym lnianym płótnem aby jeszcze podeszły (około półtorej godziny). Przed samym wsadzeniem do pieca bochenki zrosić gorącą wodą i wygładzić. Rozpalić piec (najlepiej drewnem bukowym lub grabowym) do temperatury około 300oC, „wygasić” piec poprzez spryskanie jego komory wodą (powstanie potrzebna do pieczenia para wodna). Włożyć chleb do pieca i piec około jednej godziny. Gdy chleb jest już upieczony, należy wyjąć go z pieca, zrosić zimną wodą i włożyć z powrotem do pieca na około 5 minut i wyjąć. Chleb jest dobrze upieczony wtedy, kiedy stukany w spód wydaje „głuchy” odgłos. Aby chleba „nie przeziębić”, po wyjęciu z pieca należy okryć go płótnem i kocem, by wystygł powoli, (w „przeziębionym” chlebie miekisz będzie odstawał od skórki, a skórka będzie pomarszczona i popękana). Gdyby chleb nam się spiekł za mocno, należy owinąć go w wilgotne płótno do ostygnięcia. Wołowina w chlebie: Zalać kilogram krzyżówki lub części mostkowej białym bulionem (do przykrycia mięsa) i dodać włoszczyznę, liść laurowy, łyżkę grubo zmielonego czarnego pieprzu, roztarte trzy ząbki czosnku i ugotować mięso do miękkości. Wyjąć mięso z bulionu i pokrajać na kawałki a zupę przecedzić, zebrać tłuszcz i dobrze wygotować. Rozpóścić na patelni 10 deka masła i włożyć do niego drobno poszatkowane pory, smażyć na małym ogniu do miękkości, dodać 1/10 litra pszennej mąki i 1/10 litra dobrej śmietany, dokładnie rozmieszać i wlwać powoli zupę, gotować ciągle mieszając, aż sos nie będzie gęstawy, na koniec dodać powoli dwa roztrzepane żółtka. Ze świeżego bochna chleba ściąć wierzchnią skórę, wybrać miękisz i wysmarować dobrze masłem część wewnętrzną. Obsypać wnętrze tartym twardym serem i wkładać pokrajane kawałki mięsa, przelewając sosem i przesypując serem, aż do pełnego napełnienia bochenka. Wstawić do pieca wygrzanego do temperatury 200C na pół godziny. Szynka z dzika z chlebem: Dokładnie oczyszczoną szynkę (bez kości o wadze około 2 kg) z przelatka (młodego dzika), włożyć do kamiennego lub emaliowanego naczynia i zalać marynatą (mięso musi być przykryte), dociśnąć talerzykiem i odstawić do zimnego miejsca na dwa dni, obracając mięso dwa razy dziennie. Marynatę tak się robi: zmieszać razem, pół litra czerwonego wytrawnego wina, trzy łyżki winnego octu, dwie cebule pokrajane w pół-plastry, cztery roztarte z solą ząbki czosnku, dwa bobkowe listka, jedną łyżeczkę angielskiego ziela, jedną łyżkę ziaren pieprzu i jedną łyżkę jagód jałowca oraz dwie łyżki kamiennej soli, zagotować i gorącym zalać mięso. Wyjąć z marynaty i dokładnie oczyścić z przypraw. Z żytniej mąki zrobić ciasto dość twarde, zaparzyć i rozwałkować na grubość jednego centymetra, wysmarować dobrze ciasto roztopioną słoniną i zawinąć dokładnie ciastem mięso, które opieprzone i osolone do smaku, należy obłożyć w cienkie plastry pokrajanym boczkiem wędzonym. Po zawinięciu ciasto należy również posmarować roztopioną słoniną. Wstawić do pieca wygrzanego do temperatury 200C na około trzy godziny. Wyłożyć na półmisek, pokrajać na porcje, polać obficie sosem z borowików i jeszcze na chwil kilka włożyć do pieca. Regionalne (pyry, ale nie tylko), ... z Poznania z rodzinnych archiwów kulinarnych Parzybroda (danie jednogarnkowe- żeberka z kapustą) Składniki: 1/2 kg wieprzowych żeberek 2 łyżki smalcu 1 gruby plaster wędzonego boczku (grubości palca) 1 główka włoskiej kapusty 1 cebula 1/2 główki czosnku 2 marchewki 1 pietruszka 1/4 selera 1 pora 2 duże ziemniaki 1 szklanka śmietany 2 łyżki mąki cukier, sól i pieprz do smaku Przygotowanie: Kości oddzielić od mięsa, zalać 2 litrami wrzącej osolonej wody i nagotować bulionu, dodać posiekaną marchewkę, pietruszkę, seler, porę i pokrajane w drobną kostkę ziemniaki. Gotować pod przykryciem aż warzywa będą pół-miękkie. Mięso pokrajać na kawałki, obtoczyć mąką i obsmażyć na patelni mieszając, pod koniec smażenia dodać boczek pokrajany w kostkę oraz posiekaną cebulę i czosnek. Dodać do zupy i uzupełnić odparowaną wodę wrzątkiem i gotować do miękkości warzyw. Kapustę poszatkować i dodać do zupy, gotować aż kapusta będzie miękka. Doprawić do smaku cukrem solą i pieprzem. Zahartować śmietanę i dodać do zupy. Bambrzok z kaszokiem (placek ziemniaczany na blasze z kaszanką) Składniki: 1 kg pyrek (ziemniaków) 3 łyżki mąki 3 jajka 1/2 łyżki oczyszczonej sody spożywczej 3 łyżki smalcu 20 dkg kaszoka (kaszanki) 1 cebula sól i pieprz do smaku Przygotowanie: Ziemniaki obrać i zetrzeć na drobnej tarce, odlać sok z ziemniaków ale nie wszystek. Wymieszać dobrze z jajkami, mąką i sodą. Doprawić solą i pieprzem. Płaską blachę do placka wysmarować łyżką smalcu i nałożyć masę na grubość około 2 cm. Wstawić do piekarnika nagrzanego do około 200*C i zapiekać około 15 minut aż wierzch będzie lekko brązowy. Cebulę pokrajać w półtalarki i podsmażyć na pozostałym smalcu z rozdrobnioną kaszanką. Usmażoną kaszankę z cebulką nałożyć na placek ziemniaczany i zapiekać jeszcze około 15 do 20 minut. Galart (nóżki wieprzowe w galarecie) Składniki: 1 duża golonka 3 stópki wieprzowe 2 marchwie 1 pietruszka 1 średnia cebula 1 mała główka czosnku 3 ziarna ziela angielskiego 2 bobkowe listka (laurowe) 1 łyżeczka ziaren czarnego pieprzu 2 średnie kiszone ogórki sól i pieprz do smaku Przygotowanie: Oczyszczone i przerąbane na pół stópki oraz rozkrajaną golonkę zalać 3 litrami zimnej wody, dodać pieprz w ziarnach, ziele angielskie i laurowe liście, zagotować i odszumować. Gotować na małym ogniu pod przykryciem do miękkości mięsa (około 3 - 4 godziny). W osobnym rądelku ugotować drobno posiekane warzywa (bez ogórka). Wyjąć ugotowane miękkie mięso, oddzielić od kości i pokrajać na drobne kawałki (wraz ze skórą). Wywar od gotowania mięsa odcedzić. Ugotowane warzywa odcedzić i dodać do wywaru od mięsa. Zagotować. Ogórka obrać ze skórki i drobno posiekać. Mięso wyłożyć na salaterki, posypać posiekanym ogórkiem i zalać wywarem z warzywami. Wstawić do lodówki do stężenia. Podawać skropione octem spirytusowym. Plyndze Składniki: ... główny to oczywiście pyry (znany w innych częściach naszego pięknego Kraju pod nazwą "ziemniaków" lub z niemiecka "kartofli"), utarte na drobnej tarce, do tego jajka całe (ale bez skorupek - ilość jajek zależna od ilości pyrów), jeszcze mąka pszenna (bez dodatków - też zależna od ilości pyrów i jajek), a także sól i pieprz do smaku (ilość zależna od podniebienia) ... ... u mnie idzie na jedną osobę: 1. pyry 1/2 kg 2. jajko 1 szt 3. mąka 6 łyżek 4. sól i pieprz do smaku ... "plyndze" można podawać z różnymi dodatkami - osobiście uwielbiam z ugotowaną młodą kapustą ze "skrzyczkami" (skwarkami) i jak ktoś ma jeszcze grzybki to polecam , oraz pieczoną karkówką ... Przygotowanie: ... miszomy wszystek towar dycht (dokładnie) w dużyj misie na ciasto gładkie i barzy gynste niż to do naleśników, smażymy na pateloszce na dobry oliwie plyndze wiekości graby (ręki) i uważomy ażeby, sie nie zjarały (spaliły) ... ... wiem to wszystko na zicher (na pewno). Poznańskie szare kluchy Składniki: 1/2 kg ziemniaków 9 czubatych łyżek mąki 1 jajko 10 dkg tłustego wędzonego boczku 1 średnia cebula 2 łyżeczki soli Przygotowanie: Ziemniaki utrzeć na tarce o bardzo drobnym oczku, dodać mąkę i jajko. Wyrobić ciasto (musi być lekko lejące ale bardzo gęste). Zagotować 2 litry wody i dodać sól. Na wrzątek łyżką wrzucać ciasto, gotować kluchy jeszcze przez 10 minut od chwili ich wypłynięcia. Przelać na sito i zahartować. Na patelni podsmażyć drobno posiekany boczek i dodać pokrojoną w cienkie talarki cebulę, zeszklić cebulę i dodać kluchy. Podsmażać mieszając aż miejscami zrobią się rumiane. Sos z kartofli Obierz parę kartofli mączystych i ugotuj w winie na miękko,aby się dobrze dały rozkłócić. Gdyby na sos były za gęste, dodaj rosołu i przypraw cukrem, sokiem cytrynowym, korzeniami, kawałkiem masła i zagotuj razem. Pyry tłuczone Pyry ugotować w osolonej wodzie, odlać, chwilę jeszcze odparować na ogniu, pokrychać z masłem i kwaśną śmietaną, (na 1/2 kg pyrów, 3 łyżki masła i 3 łyżki śmietany), posypać świeżym koperkiem, (zimą z zapasów uprzednio zamrożonych). Zupa z kartofli Dwanaście obranych kartofli kraje się w talerze, w rondlu rozpuszcza się szmalec i daje na to garść cebuli, pietruszki i te kartofle; dusi się dobrze na ogniu i posypuje dwiema łyżkami mąki. Po chwili miesza się z rosołem, daje się grzanki smażone i zagotowuje się parę razy. Przed podaniem odcedza się przez sito na bułki smażone i pokrajane w kostki. Modra kapusta po wielkopolsku Składniki: 1/2 kg kapusty czerwonej 2 łyżki smalcu 10 dkg wędzonego boczku 1 zielone kwaśne jabłko liść laurowy, rozgniecione jagody jałowca, ziele angielskie 1 łyżeczka cukru 1 łyżeczka octu sól i pieprz do smaku Przygotowanie: Kapustę drobno poszatkować, dodać liść laurowy, jałowiec, ziele angielskie i gotować do miękkości pod przykryciem na małym ogniu, w osolonej wodzie. Boczek pokroić w kostkę i przesmażyć na smalcu. W połowie gotowania kapusty dodać przesmażony boczek z tłuszczem. Na koniec gotowania dodać drobno pokrajane jabłka i doprawić octem, cukrem, pieprzem i solą. Dusić jeszcze przez chwilę i jak to dawniej mawiano wydać gorące na stół. .

Zupa, czyli rosół zwyczajny albo bulijon zwyczajny. Zupa ta jest prawie pierwiastkiem wszystkich zup mięsnych i wielu sosów, jak wołowina jest żywiołem rosołu, który z niego powstaje; a lubo ani wielkiej sztuki, ani też wielkiej potrzeba pracy, aby dobry rosół zgotować. Weź 6 funtów wołowiny i sporą sztukę kości, nalej siedem kwart wody i gotuj zwolna w garnku polewanym, zbierając łyżką pilnie szumowiny, dosyp soli ile potrzeba, przez co wszelkie nieczystości na wierzch wypłyną; następnie wrzuć seler, marchew, galarepę, kapusty włoskiej, porów i pietruszki, cebuli zaś nie radzę, gdyż gotowana daje smak przykry. Na ostatku dodaj trochę korzeni, to jest: goździków, muszkatułowej gałki, pieprzu i imbieru. Największym błędem w kucharstwie jest, dodawać wody do rosołu, na zupę przeznaczonego, gdyż przez to staje się ona słabą i zupełnie niesmaczną. Chceszli, ażeby zupa była mocna, włóż do rosołu starą kurę i gotuj od samego początku, aż do scedzenia; rozumi się, iż uważać należy, aby się zupa nie przydymiła. Każda zupa zyskuje na mocy i przyjemności przez stosowne dodanie różnych gatunków mięsa, jako to: kawałka wątroby cielęcej lub wołowej, kości z mięsa, dokładek które rzeźnicy do mięsa doważają, te dobrze rozbite i potłuczone powiększają znacznie moc zupy. Wynika z tego ten zysk; iż gdy się z garnka przez sitko scedzi rosół i wyjmie mięso, do pozostałych dokładek można przylać wody i na nowo gotować, a będzie zawsze w kuchni w zapasie bulijon. .
Sos rumiany powszedni. Obłóż spód rądla słoniną krajaną w cienkie listki, a na to włóż cebulę krajaną; potem pokraj funt cielęciny na sznycle delikatne, i nakryj tem słoninę i cebulę. Wlej na to kilka warzoszek wody i dynsuj z wolna na miernej grani tak długo, póki na dnie rądla jasno-rumiany sok z mięsa nieosiędzie. Do tego wszystkiego dodaj pół funta masła i zmieszaj go z kilką warzoszkami mąki. Potem przyłóż ćwierć funta szynki w kostki krajanej, szampionów i kilka goździków, a gdy się mąka nieco zapraży rozprowadź w połowie bulijonem jus, a w drugiej bulijonem consomme. Masę tę zbierając tłustość i szumowiny mieszaj, póki się nie zagotuje, i niech się jeszcze zwolna przy miernym płomieniu gotuje. Gdy sos będzie dostatecznie gęstym, przecedź przez sitko i schowaj do użycia. przepis z roku 1836 starodruk "Kuchnia ..." .
Udziec z sarny Udziec uszpikowany i wymoczony w occie, gdy się upiecze na rożnie włóż do rądla, na którego spodzie powinna być włoszczyzna, słonina pokrajana w plastry i nieco korzeni, wlej kwaterkę octu, dobrego bulijonu, niech się gotuje, póki mięso nie zmięknieje. Później wyjm, wyłóż na blat, narznij, i przed wydaniem okładź czerwoną kapustą, która ma być przygotowana w ten sposób; rozpuściwszy funt świeżego masła w rądlu, włóż do niego dwie kwarty drobno uszatkowanej czerwonej kapusty, kawałek cukru, goździków, suchego bulijonu, i przykrywszy szczelnie postaw na ogniu, gdy zmięknie, dodaj pół butelki czerwonego wina, niech się w tem wygotuje. Sos zaś od mięsa pozostały, wycedziwszy wygotuj dobrze, i polej nim sztukę mięsa. autor tego przepisu: Kuchmistrz Nieznany, starodruk z Roku Pańskiego 1835 .
Zając pieczony ze śmietaną Duży, ale kruchy i nie bardzo stary zając sprawiony śpikuje się słoniną, potem polewa się wrzącym octem i wodą, dodaje marchwi, korzonków i pietruszki, cebuli i salarów w talerze pokrajanych, bobku, tymianu, kawałek imbieru, parę goździków, ziarnka pieprzu i skórek cytrynowych. W tym, niech zając kilka dni poleży, w którym to czasie należy go obracać. Potem wbija się na rożen, nogi podwiązując do góry i podlewając masłem, kwaśnym sosem i śmietaną, piecze się na wolnym ogniu. Upiekłwszy, wykłada na półmisek, garnieruje plastrzykami z cytryny, na które nieco kaparów włożyć należy a sos z patelni podaje się w osobnej sosjerce. autor tego przepisu: Kuchmistrz Nieznany, starodruk z Roku Pańskiego 1835 .
Śledzi marynowane Oczyść sześćdziesiąt dobrych świeżych śledzi, wymocz je w zimnej wodzie przez 4ry godziny, co godzinę zlewając z nich wodę, po czem wytrzyj płótnem, włóż do garnka, przesypując w miarę prostym pieprzem grubo tartym, i włóż 10 liści bobkowych; potem weź dwie kwarty octu ekstragonowego, wlej cztery kieliszki dobrej oliwy, wymieszaj, nalej śledzie i zawiązawszy utrzymuj zawsze w zimnie do użycia. autor: J.Dabkiewicz, starodruk "Spiżarnia Wiejska Obywatelska" z Roku Pańskiego 1838 .
Makaron ze szmalcem Zrób z mąki, jaj i nieco wody, tęgie ciasto, uformuj z niego małe bułeczki rozwałkuj cienko, pokroj na makaron, i zagotuj w osolonej wodzie. Wtem rozpuść w rądlu masła albo szmalcu, wsyp do niego grysu lub drobno tartej bułki, zasmaż, daj do tego tymczasem odcedzony i w świeżej wodzie wypłukany makaron, przweróć go kilka razy i daj na stół. autor tego przepisu: Kuchmistrz Nieznany, starodruk z Roku Pańskiego 1835 .
File z piersi indyka lub kury Odjąwszy same piersi od indyka lub kury, wybierz z nich żyłki, usiekaj drobno i utłucz w moździerzu, dodaj pół funta świeżego masła, trzy białka, nieco muszkatułowego kwiatu. Przetłukwszy to wszystko razem, rób file w kształcie i wielkości kotletów i ułuż na pokrywę albo blachę, której spód powinien być masłem wysmarowany. Ogarnirowany kawiorem i kaparkami wlej kieliszek wina i nieco soku cytrynowego, przkryj papierem masłem wysmarowanym i wstaw na parę minut przed wydaniem pod pokrywą na ogień lub do pieca. autor tego przepisu: Kuchmistrz Nieznany, starodruk z Roku Pańskiego 1835 .
Zupa z pieczarkami Pieczarki świeże, czysto wypłukane i pokrajane, kładą się w wodę żeby białego koloru nie straciły. W rondlu na wolnym ogniu rozpuszcza się masło z siekaną cebulą i pietruszką, dodaje się pieprzu, soli i kwiatu muszkatułowego, nalewa potem rosołem lub polewą grochową, i włożywszy pieczarki razem się gotuje. Na wazę daje się z grzankami suszonymi autor tego przepisu: Kuchmistrz Nieznany, starodruk z Roku Pańskiego 1835 .
Zupa z ziół Wypłucz szczawiu, rzeżuchy, szpinaku, pietruszki i cebuli zielonej i posiekaj razem drobniutko. Potem rozgrzej dobrze rondel z masłem wsyp weń zioła, zagotuj, posyp paru warząchami mąki, a gdy zakipi i zarumieni się, nalej rosołem mocnym, ale nie długo gotuj. Nareszcie rozkłóć cztery żółtka w zimnym rosole, i mieszając ustawicznie wlej do zupy, którą przez grube sitko przecedź na grzanki. autor tego przepisu: Kuchmistrz Nieznany, starodruk z Roku Pańskiego 1835 .
Zupa rybiana W rondel pobielany włóż dzwonka karpia albo szczupaka z chlebowymi grzankami w jajach smażonymi, nalej na to bulion albo polewę grochową, osól, dodaj korzeni i gotuj; potem odcedź do wazy na chleb smażony w kostki, i utrzyj trochę gałki muszkatułowej. autor tego przepisu: Kuchmistrz Nieznany, starodruk z Roku Pańskiego 1835 .
Zupa z kartofli Dwanaście obranych kartofli kraje się w talerze, w rondlu rozpuszcza się szmalec i daje na to garść cebuli, pietruszki i te kartofle; dusi się dobrze na ogniu i posypuje dwiema łyżkami mąki. Po chwili miesza się z rosołem, daje się grzanki smażone i zagotowuje się parę razy. Przed podaniem odcedza się przez sito na bułki smażone i pokrajane w kostki. autor tego przepisu: Kuchmistrz Nieznany, starodruk z Roku Pańskiego 1835 .
Sos z kartofli Obierz parę kartofli mączystych i ugotuj w winie na miękko,aby się dobrze dały rozkłócić. Gdyby na sos były za gęste, dodaj rosołu i przypraw cukrem, sokiem cytrynowym, korzeniami, kawałkiem masła i zagotuj razem. autor tego przepisu: Kuchmistrz Nieznany, starodruk z Roku Pańskiego 1835 .
Sałata z selerów Największe sztuki z selerów gotuje się na miękko w osolonej wodzie, potem kraje w cienkie listeczki, układa na półmisek i polewa octem z oliwą. Tę salatę garnieruje się zwykle zieloną sałatą i twardymi jajami. autor tego przepisu: Kuchmistrz Nieznany, starodruk z Roku Pańskiego 1835 .
Zupa zapalana W trzech ćwierciach funta masła rozpuszczonego w rondlu, zasmaż trzy spore łyżki mąki, rozprowadź kwartą wrzącej wody, dodaj nieco soli, nieco kminu, i cebulę naśpikowaną kilkoma goździkami. Gdy się przez dobre pół godziny zagotuje, lej na grzanki z bułek w kostkę krajane, poprzednio na szmalcu podsmażone. autor tegoż: Kuchmistrz o inicyjałach B.D.P z rękopisu z Roku Pańskiego 1869 .
Krem francuzki z poziomkami. Ze dwa funty dojrzałych poziomek przepasuj przez sito na talerz, włóż tę piurę z poziomek w rądel, dodaj pół funta cukru sianego, kleju ugotowanego z czterech łutów i przecedź. Śmietankę dobrze ubij miotełką: postaw poziomki z klejem na wodzie i mieszaj, wlej do tego śmietankę, wymieszaj spodem łyżką prędko, i wlej ten klej w formę, którą wprzód w lód postaw. Po zastygnięciu, umocz formę w ciepłej wodzie, wyłóż na półmisek i daj na stół. Przepis pochodzi z: Kuchmistrz Polski, z 1856 roku .
Wiadomość ciekawa, Każdemu wielce pożyteczna, O Skutkach y Mocy, Zbóż wszelkich, Jarzyn y Ziół różnych, tak Ogrodowych, iako y Polnych, Roku Pańskiego 1769 Na ból Glowy z rozpaleniem Cytryny plastrzyki, Kawą paloną posypane, przykładać na skronie, y ciemię Na Katar Figi ieść y Daktyle, y Herbatą popijać. Enema na wiatry, y na parcie Warzyć w wodzie Rumianek Rzymski, kwiatków dziesięć, mleko w osobnym garnuszku, potym wody tey filiżankę, byle nie małych, Cukru iak się zwykło do dwóch filiżanek używać, y dawć w parciu y wszelkiey niestrawności. .